Czy pracodawca może zwolnić ciężarną pracownicę?

Spis treści

• Ochrona stosunku pracy w ciąży
• Wyjątki od ochrony
• Prawa i obowiązki pracownic w ciąży

W polskim prawie pracy obowiązuje wiele przepisów, które precyzyjnie regulują zagadnienia związane z bezpieczeństwem zatrudnienia kobiet spodziewających się dziecka. Ich celem jest skuteczna ochrona ciężarnej w miejscu pracy oraz zabezpieczenie przed negatywnymi następstwami prawnymi i finansowymi.

Ochrona stosunku pracy w ciąży

Zgodnie z art. 177 Kodeksu pracy, co do zasady niedopuszczalne jest wypowiedzenie ani rozwiązanie umowy o pracę z pracownicą w ciąży. Ochrona ta obejmuje także okres urlopu macierzyńskiego, a zatem zwolnienie w ciąży oraz w trakcie tego urlopu jest zakazane. Przewidziano nieliczne wyjątki, ściśle określone w przepisach, w szczególności upadłość lub likwidację pracodawcy oraz sytuacje ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.

Przeczytaj również: Kiedy można zwolnić pracownicę w ciąży

Reguły te dotyczą zarówno umów na czas nieokreślony, jak i terminowych oraz umów na okres próbny dłuższy niż jeden miesiąc. Jeżeli umowa miałaby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży, pracodawca ma obowiązek jej przedłużenia do dnia porodu. Krótsze umowy próbne (do miesiąca) oraz tzw. umowy na zastępstwo nie są objęte wspomnianym przedłużeniem, co wynika z przepisów kodeksu pracy.

Przeczytaj również: Czy w ciąży można zwolnić pracownika?

Wyjątki od ochrony

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy jest możliwe jedynie w razie rażącego zawinienia, takiego jak ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków, działanie na szkodę pracodawcy czy popełnienie przestępstwa w czasie trwania zatrudnienia. W takich przypadkach wymagana jest uprzednia zgoda zakładowej organizacji związkowej reprezentującej pracownicę, a procedura musi odbywać się z zachowaniem przewidzianych terminów i formy.

Przeczytaj również: Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży?

W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy ochrona przed wypowiedzeniem ulega ograniczeniu. Umowa może zostać rozwiązana, jednak z dodatkowymi gwarancjami: termin ustala się w uzgodnieniu z organizacją związkową, a pracownica uzyskuje prawo do świadczeń w wysokości zasiłku macierzyńskiego aż do dnia porodu. Celem tych rozwiązań jest zapewnienie ciągłości dochodu i minimalizacja skutków utraty pracy w szczególnej sytuacji życiowej.

Prawa i obowiązki pracownic w ciąży

Do podstawowych praw pracownicy w ciąży należą udogodnienia wynikające ze stanu zdrowia i potrzeb związanych z rodzicielstwem. Ustawodawca wprowadził m. in. zakaz pracy w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych, ograniczenia dotyczące prac uciążliwych lub szkodliwych oraz możliwość przeniesienia na inne stanowisko, gdy dotychczasowe warunki mogą zagrażać zdrowiu. Jeżeli nie da się zapewnić bezpiecznej pracy, dopuszczalne jest zwolnienie z obowiązku jej świadczenia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Ponadto kobieta w ciąży może korzystać ze zwolnień na badania lekarskie, a czas poświęcony na te wizyty wlicza się do czasu pracy z pełnym wynagrodzeniem.

Jeśli do zajścia w ciążę dojdzie w okresie wypowiedzenia, pracodawca powinien wycofać złożone wypowiedzenie po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ten stan. Ochrona stosunku pracy działa niezależnie od tego, czy pracodawca wiedział o ciąży w chwili wręczenia wypowiedzenia, a jej istota polega na niedopuszczeniu do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji życiowej przyszłej matki. Regulacje te odzwierciedlają zasadę szczególnej ochrony kobiet ciężarnych przewidzianą w Kodeksie pracy i służą równowadze między interesami strony zatrudniającej a prawami pracownic w ciąży.