Czy pracodawca może zwolnić pracownicę w ciąży?

Spis treści

• Ochrona przed zwolnieniem w ciąży
• Przedłużenie umowy i inne prawa
• Prawa pracownicze a warunki pracy

Ochrona pracownicy w ciąży to zagadnienie, które rodzi wiele wątpliwości. Polskie prawo przewiduje szczególne rozwiązania zabezpieczające zatrudnioną w tym okresie, tak aby ciąża a praca pozostawały w rozsądnej równowadze. Przepisy Kodeksu pracy wyznaczają granice dopuszczalnych działań pracodawcy oraz obowiązki w zakresie zapewnienia bezpiecznych warunków zatrudnienia.

Ochrona przed zwolnieniem w ciąży

Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z kobietą w ciąży, o czym stanowi art. 177 Kodeksu pracy. Ochrona biegnie od dnia, w którym pracownica zaszła w ciążę, i trwa do zakończenia urlopów związanych z rodzicielstwem, w tym macierzyńskiego oraz rodzicielskiego, a przy urlopie wychowawczym – na podstawie odrębnych regulacji. Skuteczność ochrony nie zależy od tego, czy pracodawca został już poinformowany; wymagane jest jednak przedstawienie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ciążę.

Przeczytaj również: Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży przed 12 tygodniem?

Istnieją wyjątki od tej zasady. Dopuszczalne jest rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownicy w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków (art. 52), przy uprzedniej zgodzie organizacji związkowej reprezentującej zatrudnioną, o ile działa w zakładzie. Ponadto możliwe jest zakończenie stosunku pracy w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. W takich sytuacjach stosuje się tryb szczególny przewidziany w przepisach, a pracownicy przysługują ustawowe uprawnienia i świadczenia.

Przeczytaj również: Od którego tygodnia ciąży przysługuje ochrona w pracy

Przedłużenie umowy i inne prawa

W przypadku umowy terminowej lub próbnej dłuższej niż miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega ona z mocy prawa przedłużeniu do dnia porodu. Zapewnia to ciągłość zatrudnienia oraz dostęp do świadczeń związanych z macierzyństwem. Wyjątek dotyczy umów na zastępstwo oraz próbnych zawartych na okres jednego miesiąca lub krótszy. Dla zastosowania tej zasady konieczne jest przedstawienie pracodawcy zaświadczenia o ciąży.

Przeczytaj również: Ochrona w ciąży od kiedy przysługuje?

Jeżeli zatrudniona złożyła wypowiedzenie, a w chwili jego złożenia była w ciąży lub zaszła w nią w okresie wypowiedzenia, może przedstawić zaświadczenie i żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne. W takim wypadku stosunek pracy trwa nadal, a pracodawca wycofuje złożone wcześniej oświadczenie. Dla skuteczności tego działania niezbędne jest niezwłoczne poinformowanie oraz dowód medyczny.

Prawa pracownicze a warunki pracy

Kobiety w ciąży nie mogą pracować w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych; nie wolno też delegować ich poza stałe miejsce pracy bez ich wyraźnej zgody. Gdy dotychczasowe warunki są dla nich szkodliwe albo uciążliwe, pracodawca ma obowiązek dostosować stanowisko, ograniczyć niektóre czynności (np. dźwiganie), przenieść na inną pracę lub zwolnić z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem wynagrodzenia, a przy obniżeniu płacy wypłacić dodatek wyrównawczy. Przy pracy przy komputerze przysługuje przerwa co godzinę, wliczana do czasu pracy.

W razie bezprawnego zakończenia zatrudnienia pracownica może wnieść odwołanie do sądu pracy, domagając się przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Termin na złożenie odwołania wynosi 21 dni od doręczenia wypowiedzenia lub 21 dni od oświadczenia o rozwiązaniu bez wypowiedzenia. Naruszenia można również zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy.

• Zwolnienie w ciąży jest co do zasady zakazane.
• Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje od pierwszego dnia ciąży i obejmuje także rozwiązanie umowy.
• Umowa terminowa po trzecim miesiącu ciąży przedłuża się do dnia porodu, z wyłączeniem umów na zastępstwo.

Zakaz dyskryminacji z powodu ciąży oraz dodatkowe uprawnienia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy to elementy, które pracodawcy muszą respektować, aby zapewnić właściwe warunki zatrudnienia. Prawa pracownicze obejmują m. in. prawo do zwolnień na badania lekarskie w czasie pracy z zachowaniem wynagrodzenia oraz ochronę zdrowia przyszłej matki.