Kiedy można zwolnić kobietę w ciąży?

Spis treści

• Ochrona kobiet w ciąży
• Dopuszczalne sytuacje zwolnienia
• Umowy terminowe i inne wyjątki
• Prawa kobiet w ciąży

Zagadnienie tzw. zwolnienia w ciąży jest uregulowane w przepisach prawa pracy, które gwarantują ciężarnym szczególną ochronę. Mimo to, w ściśle określonych okolicznościach zakończenie zatrudnienia może zostać uznane za zgodne z prawem.

Ochrona kobiet w ciąży

Podstawę prawną stanowi art. 177 Kodeksu pracy. Na jego mocy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z kobietą w ciąży ani w czasie urlopu macierzyńskiego. Ochrona obowiązuje od chwili faktycznego zaistnienia ciąży, niezależnie od świadomości pracodawcy. Aby z niej skorzystać, należy przedłożyć zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę. W praktyce oznacza to także zakaz wręczenia wypowiedzenia w okresie ochronnym, chyba że zachodzą ustawowe wyjątki. Dodatkowe gwarancje dotyczą również okresu korzystania z urlopu rodzicielskiego, na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Przeczytaj również: Czy można zwolnić kobietę w ciąży na okresie próbnym?

Dopuszczalne sytuacje zwolnienia

Pomimo generalnego zakazu rozwiązywania umów w tym okresie, istnieją sytuacje, w których ustanie stosunku pracy jest dopuszczalne. Należy do nich ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, które może uzasadniać rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy. Naruszenie musi mieć charakter rażący i zostać właściwie udokumentowane. W takim wypadku, przed podjęciem decyzji, wymagane jest uzyskanie zgody zakładowej organizacji związkowej, jeżeli działa u pracodawcy i reprezentuje pracownicę.

Przeczytaj również: Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży przed 12 tygodniem?

Rozwiązanie umowy jest możliwe także w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Prawo przewiduje tę możliwość również wtedy, gdy pracownica popełni przestępstwo uniemożliwiające dalsze zatrudnienie, stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu lub oczywiste. Inną przyczyną może być zawiniona utrata uprawnień koniecznych do wykonywania danego zawodu. Każdorazowo pracodawca powinien dochować przewidzianych terminów i formy oświadczeń o rozwiązaniu umowy.

Przeczytaj również: Praca w ciąży do kiedy jest możliwa zgodnie z prawem

Umowy terminowe i inne wyjątki

Przy umowach na czas określony, które miałyby wygasnąć po upływie trzeciego miesiąca ciąży, umowa z mocy prawa ulega przedłużeniu do dnia porodu. Wyłączenie dotyczy umów na okres próbny krótszy niż miesiąc oraz umów na zastępstwo, które nie są automatycznie przedłużane. Likwidacja pojedynczego etatu nie stanowi podstawy do rozwiązania umowy z kobietą ciężarną; możliwe jest natomiast złożenie wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy lub płacy. W okresie przedłużenia pracownica korzysta z uprawnień jak osoby zatrudnione bezterminowo, w tym zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego na ogólnych zasadach.

Prawa kobiet w ciąży

Kobieta oczekująca dziecka ma prawo odmówić pracy w nocy i bez swojej zgody nie może być zatrudniana w godzinach nadliczbowych. Przysługuje jej ponadto zwolnienie od pracy na badania lekarskie związane z ciążą z zachowaniem wynagrodzenia, a także zakaz delegowania poza stałe miejsce wykonywania obowiązków bez wyrażenia zgody. Takie prawa pracownicze chronią zdrowie matki i dziecka, a bezpieczna praca w ciąży powinna być odpowiednio zorganizowana przez pracodawcę, w razie potrzeby poprzez zmianę stanowiska lub zakresu zadań. Jeżeli warunki pracy są dla niej szkodliwe bądź uciążliwe, pracodawca ma obowiązek ograniczyć narażenie, zaproponować inne godziny albo powierzyć lżejsze zadania, z zachowaniem wynagrodzenia.

W przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania umowy pracownica może wnieść odwołanie do sądu pracy oraz skorzystać ze wsparcia Państwowej Inspekcji Pracy. Zatrudniona może również rozwiązać umowę z własnej inicjatywy albo za porozumieniem stron, co wiąże się jednak z ograniczeniem ochrony oraz części świadczeń. Jeżeli pracodawca cofnie wypowiedzenie po przedstawieniu informacji o ciąży i zaświadczenia lekarskiego, ochrona zostaje przywrócona. W razie nielegalnego zakończenia zatrudnienia PIP, wykonując swoje uprawnienia kontrolne, pomaga w egzekwowaniu praw pracowniczych. Termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia co do zasady wynosi 21 dni od jego doręczenia, a od rozwiązania bez wypowiedzenia – 21 dni od dnia złożenia oświadczenia woli przez pracodawcę.