Kiedy pracodawca może zwolnić pracownicę w ciąży

Spis treści

• Podstawy prawne i wyjątki od ochrony
• Rodzaje umów a ochrona pracownicy
• Szczególne okoliczności zwolnień

Co do zasady pracodawca nie ma prawa wypowiedzieć umowy ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą w ciąży. Taka ochrona pracy działa od chwili potwierdzenia stanu ciąży i obejmuje okres do zakończenia urlopów związanych z rodzicielstwem. Istnieją jednak nieliczne wyjątki od tej reguły, które w określonych sytuacjach mogą skutkować zwolnieniem w ciąży. Warto wiedzieć, jakie reguły obowiązują w konkretnych przypadkach.

Podstawy prawne i wyjątki od ochrony

Zgodnie z Kodeksem pracy pracownica w ciąży korzysta ze szczególnej ochrony zatrudnienia. Przepisy zakazują zarówno wypowiedzenia umowy, jak i jej rozwiązania bez wypowiedzenia z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Zakres tej ochrony obowiązuje od momentu, gdy stan ciąży zostanie potwierdzony, a po przedstawieniu pracodawcy zaświadczenia lekarskiego łatwiej wykazać, że korzysta ona ze swoich praw. Sama ochrona nie zależy od natychmiastowego zawiadomienia, lecz od tego, czy w dacie planowanego zakończenia zatrudnienia pracownica była w ciąży. W razie gdy wypowiedzenie umowy zostało wręczone przed ujawnieniem ciąży, po dostarczeniu informacji i dokumentu medycznego powinno zostać uznane za bezskuteczne; to ważne prawa pracownicy w tym okresie.

Przeczytaj również: Kiedy można zwolnić pracownicę w ciąży

Istnieją jednak sytuacje, w których zakończenie zatrudnienia jest dopuszczalne. Dotyczy to przypadków upadłości albo likwidacji pracodawcy oraz rozwiązania bez wypowiedzenia z winy pracownicy. Taki tryb jest możliwy w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków, popełnienia przestępstwa w czasie trwania stosunku pracy lub zawinionej utraty uprawnień niezbędnych do wykonywania pracy. Jeżeli w zakładzie działa zakładowa organizacja związkowa reprezentująca pracownicę, do rozwiązania bez wypowiedzenia co do zasady wymagana jest jej zgoda.

Przeczytaj również: Kiedy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży

Rodzaje umów a ochrona pracownicy

Ochrona zatrudnienia kobiety w ciąży nie obejmuje w jednakowym zakresie wszystkich rodzajów umów. Umowa na okres próbny krótszy niż jeden miesiąc oraz umowa na zastępstwo mogą rozwiązać się z upływem terminu, nawet gdy pracownica jest w ciąży. Natomiast umowy terminowe, których data wygaśnięcia przypada po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady ulegają z mocy prawa przedłużeniu do dnia porodu.

Przeczytaj również: Czy pracodawca może zwolnić ciężarną pracownicę?

W przypadku umów na czas określony oraz próbnych dłuższych niż jeden miesiąc, przedłużenie następuje wtedy, gdy w dniu, w którym umowa miałaby się rozwiązać, ciąża przekroczyła trzeci miesiąc. Gdyby termin zakończenia przypadał przed dwunastym tygodniem, obowiązku przedłużenia nie ma. Wyjątkiem od automatycznego przedłużenia pozostaje umowa na zastępstwo, która może wygasnąć z nadejściem terminu wskazanego w umowie.

Szczególne okoliczności zwolnień

W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy ulega ograniczeniu. Umowa może zostać zakończona, przy czym pracodawca powinien przeprowadzić wymagane prawem konsultacje z działającą w zakładzie organizacją związkową. W takich sytuacjach pracownicy przysługują świadczenia wynikające z przepisów o upadłości przedsiębiorców i ewentualnie o zwolnieniach grupowych, w tym uprawnienia do odpraw, zgodnie z obowiązującymi regulacjami.

Zdarza się także, że konieczna jest zmiana warunków zatrudnienia. Co do zasady pracodawca nie może w okresie ciąży składać wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy; dopuszczalne są natomiast uzgodnienia w drodze porozumienia stron lub obowiązek dostosowania stanowiska, jeżeli dotychczasowe czynności są wzbronione kobietom w ciąży. Gdy pracownica złożyła wcześniej własne wypowiedzenie umowy, nie wiedząc o ciąży, może powołać się na błąd istotny i żądać uznania złożonego oświadczenia za bezskuteczne w trybie przepisów prawa cywilnego.